Een erfgenaam of vermogen in het buitenland: welke impact heeft dit op uw nalatenschap?

Kinderen die zich in het buitenland vestigen, een appartement aan de Costa Blanca, een effectenrekening in België: vandaag is dit allerminst uitzonderlijk. Zodra er buitenlandse aanknopingspunten zijn, stapelen de regels zich echter op, en vaak ook de fiscale rekening. Hier geven we een kort overzicht van de aandachtspunten aan de hand van het verhaal van Martine.

Martine, 74 jaar en weduwe, woont in Brussel. Haar vermogen bestaat hoofdzakelijk uit een effectenrekening van €500.000 en een appartement in Spanje, geraamd op €300.000, dat ze vijftien jaar geleden kocht om er te overwinteren. Ze heeft twee kinderen: Julien, die al acht jaar in Parijs woont, en Camille, die in Valencia woont en werkt. Martine vraagt zich terecht af welke gevolgen deze geografische spreiding van haar gezin en vermogen zal hebben bij haar overlijden. 

Elke staat bepaalt soeverein zijn eigen aanknopingspunten, en die criteria kunnen naast elkaar worden toegepast zonder onderlinge afstemming, wat tot dubbele belasting kan leiden. 

1. Erfgenamen in het buitenland: twee kinderen, twee verschillende scenario's

Julien en Camille zijn allebei kinderen van een Belgische fiscale inwoner. De Belgische fiscus zal hun respectieve erfdelen belasten met erfbelasting in de rechte lijn. De landen waar ze woonachtig zijn, hanteren echter niet dezelfde benadering. 

Julien in Frankrijk: na zes jaar wordt een symbolische grens overschreden 
Frankrijk belast wat een erfgenaam met fiscale woonplaats in Frankrijk verkrijgt, op voorwaarde dat hij er gedurende ten minste zes van de laatste tien jaar heeft gewoond. Omdat Julien al acht jaar in Parijs woont, is die drempel overschreden: zijn erfdeel zou in principe ook in Frankrijk belastbaar zijn. Dit met inbegrip van goederen die buiten Frankrijk zijn gelegen.

Gelukkig hebben België en Frankrijk op 20 januari 1959 een overeenkomst tot het vermijden van dubbele belasting inzake nalatenschappen gesloten. Voor andere goederen dan onroerende goederen, waaronder dus de effectenrekening, komt de heffingsbevoegdheid toe aan de staat waar de overledene zijn woonplaats had. Julien zal op zijn aandeel in de portefeuille dus niet tweemaal worden belast: goed nieuws.

Camille in Spanje: geen vangnet 
Spanje belast een erfgenaam die er woont op alles wat hij verkrijgt, ongeacht waar de goederen zich bevinden. Camille, die al enkele jaren in Valencia woont, zal daar dus belastbaar zijn op haar volledige erfdeel, met inbegrip van de Belgische effectenrekening.

België en Spanje hebben echter geen overeenkomst tot het vermijden van dubbele belasting inzake nalatenschappen gesloten. Hetzelfde erfdeel zal dus een eerste keer in België worden belast, op grond van Martine haar woonplaats, en een tweede keer in Spanje, op grond van Camille haar woonplaats. De fiscale rekening kan hoog oplopen. De Spaanse erfbelasting behoort tot de bevoegdheid van de autonome gemeenschappen. Bepaalde ervan kennen zeer aanzienlijke verminderingen toe aan naaste erfgenamen, zoals Madrid, Catalonië, Valencia en de Balearen. Eenzelfde nalatenschap kan daardoor, afhankelijk van de Spaanse postcode, zeer zwaar of bijna niet worden belast.

De verhuis van een kind naar het buitenland is op zich een belangrijke gebeurtenis voor uw vermogensplanning. Breng uw relatiebeheerder daarvan op de hoogte: de fiscaliteit van uw nalatenschap kan veranderd zijn zonder dat u zich daarvan bewust bent. 
 

2. Goederen in het buitenland: een tweede belastingsgrond

Het Spaanse appartement van Martine brengt een andere moeilijkheid met zich mee. Spanje belast immers ook goederen die op zijn grondgebied zijn gelegen, ongeacht de woonplaats van de overledene of de erfgenamen. Het onroerend goed zal dus in Spanje worden belast, terwijl België op zijn beurt het wereldwijde vermogen van Martine belast, met inbegrip van het Spaanse appartement. 

Om deze samenloop te milderen, voorziet het Belgische recht in een verrekeningsmechanisme: buitenlandse erfbelasting* die werd betaald op goederen die zich in het buitenland bevinden, wordt in mindering gebracht van de Belgische erfbelasting die op diezelfde goederen verschuldigd is. Dit interne mechanisme was lange tijd beperkt tot onroerende goederen, maar werd na een arrest van het Grondwettelijk Hof van 3 juni 2021 uitgebreid tot roerende goederen zoals banktegoeden, aandelen en effectenrekeningen. Deze uitbreiding sluit aan bij de toenemende internationalisering van het financiële vermogen van Belgen.

Let wel: de verrekening is begrensd en beperkt tot het gedeelte van de Belgische erfbelasting dat op het buitenlandse goed betrekking heeft. 

Die vermindering wordt evenwel niet automatisch toegekend. Bij de Belgische administratie moet het bewijs van betaling van de buitenlandse belasting worden ingediend, samen met een voor eensluidend verklaard afschrift van de aangifte en van de berekening door de buitenlandse administratie. Die stukken zijn vaak pas beschikbaar na het verstrijken van de Belgische betalingstermijn. In dat geval moet de Belgische erfbelasting eerst worden betaald en vervolgens binnen een termijn van vijf jaar worden teruggevraagd. 

*Ongeacht of die belasting ten laste komt van de rechtsopvolgers dan wel van de nalatenschap zelf. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen inheritance tax en estate tax. 

3. En wat met het burgerlijk recht?

Fiscaliteit is slechts één helft van het verhaal. Er moet ook worden bepaald welk burgerlijk recht de afwikkeling en verdeling van de nalatenschap beheerst: wie erft, in welke verhouding en welk voorbehouden erfdeel aan de kinderen toekomt. Binnen de Europese Unie wijst de Europese Erfrechtverordening nr. 650/2012 in beginsel het recht van de laatste gewone verblijfplaats van de overledene aan, in dit geval het Belgische recht. 

De verordening laat eveneens toe om bij testamentaire beschikking het recht van de nationaliteit te kiezen als het recht dat de volledige nalatenschap beheerst. Dat is een waardevol instrument om een planning te verankeren wanneer een toekomstige verhuis wordt overwogen: zonder die rechtskeuze kan een verhuis naar de zon na pensionering op zichzelf de regels voor de verdeling wijzigen. 

Hebt u een zorgvolmacht ondertekend en bezit u vermogen in het buitenland, dan moet ten slotte worden nagegaan of de zorgvolmacht daadwerkelijk kan worden gebruikt in de staat waar het goed zich bevindt. België heeft het Haags Verdrag van 13 januari 2000 inzake de internationale bescherming van volwassenen bekrachtigd, maar niet alle landen zijn partij bij dit verdrag en lokale formaliteiten kunnen noodzakelijk blijven. 

4. En wat met de effectenrekening?

In tegenstelling tot het Spaanse appartement kan de effectenrekening niet territoriaal aan Spanje worden gekoppeld. Zij blijft echter volledig blootgesteld aan buitenlandse persoonlijke aanknopingscriteria, zoals de woonplaats van de erfgenaam en in sommige gevallen zelfs diens nationaliteit, waarop Martine geen vat heeft. 

Daarom is het nuttig om bij leven te anticiperen. Een schenking van de effectenrekening, eventueel met voorbehoud van vruchtgebruik, maakt het mogelijk om het vermogen tegen een beheersbare kost over te dragen en tegelijk bepaalde inkomsten te behouden. De aandachtspunten daarvan bespraken we uitvoerig in een eerder artikel: “Effectenrekening en vermogensplanning: aandachtspunten bij het overwegen van een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik!” 

Een belangrijke nuance: België heeft geen enkele overeenkomst tot het vermijden van dubbele belasting inzake schenkbelasting gesloten. Een schenking sluit het risico op dubbele belasting in het buitenland dus niet volledig uit. 

Conclusie: anticipeer en laat de lokale regels controleren 

De situatie van Martine is allerminst uitzonderlijk: vandaag heeft bijna één op de tien nalatenschappen een internationaal karakter. 

Lijkt uw situatie op die van Martine? Neem dan gerust contact op met uw relatiebeheerder. Die legt uw vragen voor aan de experts van BDO, die kunnen rekenen op hun internationale netwerk.